Truy xuất nguồn gốc thực phẩm, nông sản ở Việt Nam: Thực trạng và việc doanh nghiệp cần chuẩn bị
Truy xuất nguồn gốc giúp xác định sản phẩm đến từ đâu, được sản xuất hoặc chế biến như thế nào và đã đi qua những khâu nào trước khi đến tay người mua. Tại Việt Nam, hoạt động này đang được mở rộng thông qua các hệ thống của địa phương, doanh nghiệp và nền tảng truy xuất nguồn gốc nông sản cấp quốc gia.
Tuy nhiên, có mã QR chưa đồng nghĩa với truy xuất được toàn bộ hành trình sản phẩm. Giá trị của hệ thống phụ thuộc vào dữ liệu có đầy đủ, được cập nhật theo lô và liên kết được các khâu sản xuất, thu mua, sơ chế, đóng gói, vận chuyển và phân phối hay không.
Tóm tắt nhanh
Truy xuất nguồn gốc đang được triển khai tại nhiều tỉnh, nhưng mức độ hoàn thiện dữ liệu còn khác nhau.
Số sản phẩm đăng ký không đồng nghĩa với số sản phẩm đã có dữ liệu truy xuất đầy đủ theo chuỗi.
QR là phương tiện để tra cứu; độ tin cậy phụ thuộc vào dữ liệu và quy trình cập nhật.
Doanh nghiệp, HTX nên chuẩn hóa dữ liệu cơ sở, vùng nguyên liệu, sản phẩm, lô hàng và nhật ký sản xuất.
Hồ sơ số và nhật ký số có thể giúp tổ chức dữ liệu để phục vụ truy xuất, quản lý chất lượng và cung cấp thông tin cho người mua.
Truy xuất nguồn gốc là gì?
Truy xuất nguồn gốc là khả năng theo dõi và xác định lịch sử của sản phẩm qua các công đoạn trong chuỗi cung ứng. Với thực phẩm và nông sản, dữ liệu có thể bao gồm cơ sở sản xuất, vùng trồng hoặc vùng nuôi, lô nguyên liệu, quá trình sơ chế, chế biến, đóng gói, vận chuyển và phân phối.
Một quy trình truy xuất cần giúp doanh nghiệp trả lời được những câu hỏi như:
Sản phẩm được sản xuất ở đâu?
Sản phẩm thuộc lô hoặc mẻ nào?
Nguyên liệu đầu vào đến từ đâu?
Những công đoạn nào đã được ghi nhận?
Đơn vị nào phụ trách từng khâu?
Khi phát sinh sự cố, có thể xác định nhanh lô hàng liên quan không?
Mã QR có thể giúp người mua mở trang thông tin sản phẩm, nhưng QR chỉ là điểm truy cập. Nếu trang chỉ có nội dung giới thiệu chung, dữ liệu không được cập nhật hoặc không gắn với lô hàng, khả năng truy xuất thực tế vẫn còn hạn chế.
Tình hình truy xuất nguồn gốc nông sản tại Việt Nam
Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản của Bộ Nông nghiệp và Môi trường chính thức vận hành từ ngày 1/7/2026. Theo thông tin Bộ công bố tại họp báo ngày 16/9/2026, khoảng 814.000 sản phẩm của 3.000 hộ và 207 doanh nghiệp đã đăng ký tại 24/34 tỉnh, thành phố. Trong đó, khoảng 158.000 sản phẩm tại 14 tỉnh, thành phố đã thực hiện truy xuất trên hệ thống.
Hai con số này cho thấy cần phân biệt giữa đăng ký sản phẩm và thực hiện truy xuất. Số lượng hồ sơ hoặc mã đã đăng ký chưa thể hiện đầy đủ việc sản phẩm được ghi nhận theo lô, có dữ liệu qua các công đoạn hay có thể truy ngược khi cần xử lý sự cố. (Thông tin của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về số liệu tháng 9/2026; VTV về sản phẩm đã thực hiện truy xuất)
Các địa phương đang triển khai theo điều kiện và ngành hàng riêng. Chẳng hạn, Hà Nội duy trì hệ thống truy xuất nông, lâm, thủy sản và thực phẩm; Quảng Ninh đã chuẩn hóa, đồng bộ dữ liệu địa phương với hệ thống của Bộ; Thái Nguyên đang thí điểm truy xuất cho một số doanh nghiệp và HTX chè. Đây là những ví dụ về cách triển khai, không phải bảng xếp hạng các tỉnh: mỗi địa phương có thể thống kê theo cơ sở, sản phẩm, lô hàng hoặc vùng sản xuất khác nhau. (Hà Nội; Quảng Ninh; Thái Nguyên)
Với các mặt hàng xuất khẩu như sầu riêng, yêu cầu truy xuất thường gắn với vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm nghiệm và lô hàng. Với HTX và sản phẩm đặc sản bán trong nước, doanh nghiệp có thể bắt đầu bằng hồ sơ sản phẩm và nhật ký sản xuất, sau đó mở rộng dữ liệu theo nhu cầu quản lý và thị trường.
Lưu ý: số liệu giữa Bộ và địa phương có thể khác thời điểm và cách thống kê. Vì vậy, nên đọc kèm mốc cập nhật và loại dữ liệu được đếm, thay vì dùng các con số này để so sánh trực tiếp hiệu quả giữa các tỉnh.
Vì sao có mã QR nhưng vẫn chưa truy xuất được đầy đủ?
Mã QR có thể dùng chung cho nhiều sản phẩm
Một mã QR dùng chung có thể phù hợp để giới thiệu thương hiệu hoặc thông tin sản phẩm. Nhưng mã đó không tự cho biết gói hàng cụ thể thuộc lô nào, được sản xuất ngày nào hay đã đi qua những cơ sở nào.
Nếu mục tiêu là truy xuất theo lô, dữ liệu cần liên kết được lô sản phẩm với vùng nguyên liệu, thời gian thu hoạch, các công đoạn chế biến, đóng gói và giao nhận.
Dữ liệu chưa được cập nhật theo hoạt động thực tế
Nếu nhật ký được nhập sau khi sản xuất hoặc chỉ bổ sung khi cần làm hồ sơ, thông tin có thể bị thiếu, chậm hoặc không khớp với thực tế. Ghi nhận dữ liệu sẽ hiệu quả hơn khi gắn với quy trình làm việc hằng ngày và có người chịu trách nhiệm cụ thể.
Chuỗi cung ứng có nhiều hộ và khâu trung gian
Nông sản có thể đi qua nhiều hộ sản xuất, điểm thu mua, cơ sở sơ chế và đơn vị đóng gói. Nếu các bên không thống nhất cách định danh sản phẩm, lô hàng và cơ sở, dữ liệu dễ bị đứt đoạn ở các khâu giao nhận.
Truy xuất không đồng nghĩa với xác thực hay chống giả
QR có thể bị sao chép hoặc in lại. Trang tra cứu cho người mua biết dữ liệu hệ thống đang hiển thị, nhưng khả năng xác thực mã hoặc phát hiện bất thường còn phụ thuộc vào cơ chế của giải pháp và quy trình kiểm soát.
Doanh nghiệp nên mô tả đúng chức năng của tem và hệ thống đang sử dụng. Một trang QR có thông tin sản phẩm tự nó không chứng minh sản phẩm an toàn, đạt chứng nhận hay chưa từng bị làm giả.
Doanh nghiệp và HTX nên chuẩn bị những dữ liệu nào?
Trước khi triển khai, doanh nghiệp nên rà soát các nhóm dữ liệu nền tảng:
Thông tin cơ sở: tên, địa chỉ, người phụ trách và các đơn vị tham gia chuỗi.
Vùng nguyên liệu: vùng trồng, vùng nuôi hoặc nguồn cung; mã số vùng nếu có.
Thông tin sản phẩm: tên, loại, đơn vị tính và quy cách đóng gói.
Lô hoặc mẻ sản xuất: thời gian sản xuất, thu hoạch, sơ chế hoặc chế biến.
Nhật ký công việc: hoạt động đã thực hiện, thời điểm và người ghi nhận.
Giao nhận: số lượng, thời gian, nơi giao và đơn vị tiếp nhận.
Tài liệu liên quan: chứng nhận, kết quả kiểm nghiệm hoặc hồ sơ chất lượng nếu có.
Có thể bắt đầu với một sản phẩm chủ lực và quy trình doanh nghiệp đang kiểm soát tốt. Sau đó, mở rộng theo khả năng của người ghi chép, yêu cầu của khách hàng và quy định chuyên ngành. Hệ thống nên giúp phân quyền người nhập, người duyệt và phát hiện lô hàng còn thiếu dữ liệu.
Quy định truy xuất nguồn gốc doanh nghiệp cần theo dõi
Thông tư 17/2021/TT-BNNPTNT quy định về truy xuất nguồn gốc, thu hồi và xử lý thực phẩm không bảo đảm an toàn thuộc phạm vi quản lý của ngành nông nghiệp. Doanh nghiệp và cơ sở liên quan nên tham khảo văn bản này để tổ chức lưu trữ thông tin và phối hợp khi cần xác định, thu hồi hoặc xử lý sản phẩm có vấn đề. (Toàn văn Thông tư 17/2021/TT-BNNPTNT)
Nghị định 372/2026/NĐ-CP, ban hành ngày 29/9/2026, có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Nghị định quy định hoạt động định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa trên môi trường số. Với nhóm sản phẩm rủi ro cao, việc áp dụng sẽ theo danh mục, lộ trình và yêu cầu dữ liệu do cơ quan quản lý ngành xác định; nhóm rủi ro trung bình và thấp được khuyến khích thực hiện tự nguyện. Doanh nghiệp cần theo dõi hướng dẫn cụ thể cho ngành hàng của mình, không nên mặc định mọi sản phẩm đều có cùng một yêu cầu về mã và dữ liệu. (Nghị định 372/2026/NĐ-CP)
Checkgo hỗ trợ xây dựng Hồ sơ số và nhật ký sản phẩm
Để dữ liệu truy xuất hữu ích trong hoạt động hằng ngày, doanh nghiệp cần quy trình mà nhân sự, HTX và người sản xuất có thể thực hiện thuận tiện.
Checkgo hỗ trợ doanh nghiệp tổ chức thông tin sản phẩm trên Hồ sơ số. Với Checkgo Trace, doanh nghiệp có thể ghi nhận nhật ký số và hành trình sản phẩm theo các bước phù hợp với quy trình của cơ sở. Khi người mua quét mã, họ có thể xem những thông tin doanh nghiệp đã cập nhật trên hồ sơ.
Công cụ số có thể hỗ trợ việc tạo lập và quản lý dữ liệu; độ tin cậy của hồ sơ vẫn phụ thuộc vào thông tin doanh nghiệp cung cấp, cách cập nhật và tài liệu xác minh liên quan. Đây là lý do doanh nghiệp nên bắt đầu từ quy trình sản xuất thật, sau đó chọn giải pháp phù hợp với cách vận hành của mình.
Doanh nghiệp có thể tìm hiểu Checkgo và cách tổ chức Hồ sơ số, nhật ký sản phẩm cho hoạt động truy xuất của mình.
Kết luận
Truy xuất nguồn gốc thực phẩm, nông sản tại Việt Nam đang được mở rộng, nhưng mức độ hoàn thiện giữa các địa phương, ngành hàng và cơ sở còn khác nhau. Bước tiếp theo là chuyển từ việc tạo mã hoặc đăng ký hồ sơ sang quản lý dữ liệu theo lô, cập nhật đều đặn và liên kết được các khâu trong chuỗi.
Với doanh nghiệp và HTX, có thể bắt đầu từ quy trình sản xuất hiện có: chuẩn hóa dữ liệu, xác định lô hàng, ghi nhận công đoạn và phân công người phụ trách. Hồ sơ số và nhật ký số là công cụ hỗ trợ quá trình này; hiệu quả truy xuất phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu và cách hệ thống được sử dụng mỗi ngày.
